İzmit Körfezi'nde Dip Çamuru Temizliğinde İkinci Etap Tamamlandı

İhlas Haber Ajansı (İHA) muhabirlerinin edindiği son dakika bilgilerine göre, İzmit Körfezi’nin ekolojik yapısının iyileştirilmesi ve deniz canlıları için daha sağlıklı yaşam alanları oluşturulması amacıyla Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Kocaeli Büyükşehir Belediyesi işbirliğinde yürütülen dip çamuru temizliği projesinde, deniz tabanından yaklaşık 2,4 milyon metreküp çamur çıkarıldı. Temizlik çalışmaları ve diğer çevresel iyileştirme uygulamalarıyla birlikte körfezde canlı popülasyonunda gözle görülür bir artış yaşandı.

İzmit Körfezi’nin doğu baseninde biriken dip çamurunun temizlenmesi, susuzlaştırılması ve bertaraf edilmesini kapsayan proje, bilimsel araştırmalar ve fizibilite çalışmaları doğrultusunda hazırlandı. Mayıs 2023’te sahada çamur çıkarma çalışmalarının başladığı proje kapsamında, başlangıçta toplam 468 hektarlık alandan yaklaşık 3,8 milyon metreküp dip çamurunun uzaklaştırılması hedeflendi.

İkinci Etap Tamamlandı

Kocaeli Büyükşehir Belediyesinin açıklamalarına göre, 2025 yılı sonu itibarıyla 190 hektarlık alandan 1 milyon 730 bin metreküp çamur çıkarılırken, 2026 yılında temizlenen alan ve çıkarılan çamur miktarı arttı. Belediyenin 7 Eylül 2026 tarihli açıklamasında, toplam 225 hektarlık alandan yaklaşık 2,4 milyon metreküp çamur çıkarıldığı ve projenin ikinci etabının tamamlandığı bildirildi. Projenin sonraki aşamalarına ilişkin çalışmaların ise sürdürüldüğü belirtildi.

İzmit Körfezi’ndeki dip çamurunun özelliklerinin ve miktarının belirlenmesine yönelik çalışmalar, Kocaeli Büyükşehir Belediyesi ile TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi (MAM) işbirliğinde 2016 yılında başlatıldı. Körfezin doğu bölümünde biriken çamurun çevresel etkilerini değerlendirmek ve temizleme yöntemlerini belirlemek amacıyla araştırmalar yürütüldü. İstanbul Üniversitesi ile TÜBİTAK MAM tarafından 2021 yılında hazırlanan fizibilite raporlarıyla bölgedeki çamurun miktarı ve özellikleri incelendi.

Çalışmalar sonucunda, İzmit Körfezi’nin doğu baseninde 468 hektarlık alanda, 15 metre derinliğe kadar yaklaşık 3,8 milyon metreküp dip çamurunun temizlenmesi gerektiği belirlendi. Proje için Kocaeli Büyükşehir Belediyesi ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı arasında hazırlanan ortak işbirliği protokolü 28 Ağustos 2022’de imzalandı. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığınca bütçesi onaylanan çalışma, Marmara Denizi ve Adalar Özel Çevre Koruma Bölgesi’ndeki İzmit Körfezi’nin çevresel değerlerinin korunması amacıyla hayata geçirildi.

Şantiye Kurulumu ve Temizlik Yöntemi

Dip çamuru temizliği için İzmit’teki eski fuar alanı mevkisinde yaklaşık 70 dönümlük alana şantiye kuruldu. Çamurun deniz tabanından çıkarılması, susuzlaştırılması ve bertaraf edilmesine yönelik çalışmalar bu alandaki tesisler üzerinden yürütülmeye başlandı. 2 Mayıs 2023’te düzenlenen törenle deniz tabanından çamur çekimine geçildi. Projede, deniz tabanındaki çamurun gemiler ve boru sistemi yardımıyla çıkarılması, karadaki tesise taşınması ve su içeriğinin azaltılması yöntemi benimsendi.

Temizleme çalışmalarının temelini, deniz tabanında biriken çamurun taranarak borular aracılığıyla karadaki tesise aktarılması oluşturuyor. Tesise getirilen çamur, tarama ve susuzlaştırma işlemlerinden geçiriliyor. Böylece çamurun içindeki su ayrıştırılıyor ve geriye kalan malzemenin deniz ortamından uzaklaştırılması sağlanıyor. İlk dönem açıklamalarında, çamurun geotekstil tüplerde biriktirilerek kurutulması yöntemi de paylaşıldı. Kocaeli Büyükşehir Belediyesinin Kasım 2024 tarihli açıklamasında, proje kapsamında toplam 3 bin 500 geotekstil tüp kullanılmasının planlandığı, o tarihe kadar 1.031 tüpte çamur kurutulduğu bilgisi yer aldı.

Çıkarılan Çamurların Değerlendirilmesi

İzmit Körfezi’nden çıkarılan dip çamuru bugüne kadar laboratuvar çalışmalarında tuğla, briket, sıva tipi yapı malzemeleri ve beton katkısı olarak değerlendirilmek üzere denendi. Ayrıca çamur, seramik yapay resiflerin üretiminde kullanıldı. Eylül 2026’da dip çamurundan üretilen, yüzde 65’e kadar çamur içeren resifler Değirmendere’de denize indirildi. Bu resiflerin deniz canlılarına yeni tutunma ve yaşam alanları sağlaması hedefleniyor. Tuğla, briket ve beton katkısı çalışmaları ise araştırma ve deneme niteliğindeydi.

Dip çamuru temizliğiyle birlikte, çalışmanın deniz ekosistemi üzerindeki etkileri de izleniyor. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi, İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi ile temizlenen bölgelerde biyoçeşitlilik izleme çalışmaları yürütüyor. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi, dip çamuru temizliğinin yanı sıra denizdeki kirliliğin önlenmesine yönelik farklı çalışmalar da yürütüyor. Derelere yerleştirilen bariyerler, deniz süpürgeleri ve amfibik araçlarla gerçekleştirilen temizlik faaliyetleri de körfezin korunmasına yönelik uygulamalar arasında gösteriliyor.

Uzman Görüşü / Editöryel Değerlendirme

Kapalı deniz ve körfez ekosistemlerinde zamanla biriken organik dip çamuru, yaz aylarında oksijen seviyesini düşürerek deniz canlı yaşamını olumsuz etkileyen önemli bir çevresel baskı unsuru oluşturmaktadır. Bilhassa sanayi bölgelerindeki kıyı alanlarında yürütülen bu tür tarama ve dip temizliği projeleri, su içi ekosisteminin rehabilitasyonunda kritik bir mühendislik ve çevre yönetimi adımı olarak değerlendirilmektedir.