Vitrinde var, satışta yok dönemi bitiyor, teşhir oyununa ağır fatura

Vitrinde gördüğü ürünü satın almak isteyen tüketiciye 'satıldı', 'stok bitti' ya da 'teşhir ürünü' bahanesi sunan işletmelere ağır yaptırımlar geliyor. Ticaret Bakanlığı, haklı gerekçe olmadan satıştan kaçınan firmalara ürün bedelinin yüzde 10'u oranında, en az 3 bin 973 lira idari para cezası uygulayacak.

Ticaret Bakanlığı, vitrin, raf, e-Ticaret siteleri veya dijital platformlarda sergilenen ürünleri haklı bir gerekçe sunmadan satmaktan kaçınan işletmelere yönelik denetimlerini sıkılaştırdı. Türkiye Gazetesi'nden Kaan Zenginli'nin haberine göre, kamuoyunda 'yemleme ve değiştirme' olarak bilinen; tüketiciyi cazip fiyatlı ürünle içeri çekip daha pahalı ürüne yönlendirme taktiğine karşı idari yaptırımlar devreye alındı. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 6'ncı maddesi uyarınca, 2026 yılı itibarıyla kurallara uymayan işletmelere ürünün vergiler dahil satış fiyatının yüzde 10'u oranında idari para cezası uygulanacak. Uygulanacak ceza miktarı ihlal başına 3 bin 973 liranın altında olamayacak.

Müşteriye 'gel-gel' taktiği

Özellikle fiyat rekabetinin yoğun yaşandığı mobilya, elektronik, otomotiv, hazır giyim ve emlak sektörlerinde 'az önce satıldı', 'o sadece teşhir ürünü', 'stoklarımız tükendi' veya 'sistem güncellenmedi' gibi beyanlar tek başına haklı bir sebep sayılmayacak. Bir malın satışından kaçınılabilmesi için ürünün üzerinde açıkça 'satılık değildir', 'numunedir' veya 'satılmıştır' ibaresinin yer alması ya da ürünün açıkça hasarlı olduğunun belgelenmesi gerekecek. Aksi durumda, vitrinde veya internette görülen ürünün belirtilen fiyattan tüketiciye satılması zorunlu kılınacak. Kampanyalı ve stokla sınırlı satışlarda ise stok miktarının ve kampanya şartlarının önceden şeffaf biçimde duyurulması şart koşulacak.

En az ceza 4 bin TL

Söz konusu yaptırım mekanizması ürünün değerine göre ölçeklendiriliyor. Fiyatı 2 bin lira olan bir ürünün satılmaması halinde yüzde 10'luk dilim 200 liraya denk gelse de taban sınır uygulanarak 3 bin 973 lira ceza kesilecek. Buna karşın 40 bin liralık bir televizyonun satışından kaçınıldığında ceza 4 bin liraya, 150 bin liralık bir mobilya takımında ise 15 bin liraya çıkacak. İhlalin birden fazla tüketiciye karşı tekrarlanması durumunda cezalar her bir işlem için ayrı ayrı katlanarak uygulanacak. Ayrıca mevzuata aykırı hareket eden firmalar hakkında, duruma göre aldatıcı ticari uygulama ve yanıltıcı reklam hükümleri kapsamında ilave yaptırımlar da işletilebilecek.

Belgeleyip şikâyet edin

Tüketici örgütleri, uzun yıllardır uygulanan 'müşteriyi mağazaya çekip elde kalan pahalı stoku eritme' yöntemine karşı getirilen bu düzenlemenin piyasadaki kayıt dışı mağduriyetleri azaltacağını belirtiyor. Uzmanlar, vitrin fiyatı ile kasa fiyatı arasında fark bulunması veya ürünün verilmemesi durumunda tüketicilerin raf etiketi, ekran görüntüsü veya ilan görsellerini belgeleyerek e-Devlet üzerinden Ticaret Bakanlığı'na şikâyette bulunabileceklerini hatırlatıyor. Uyuşmazlıkların çözümünde ise Tüketici Hakem Heyetleri yetkili merci olarak görev yapmaya devam ediyor.

5 sektör mercek altında

Saha gözlemlerine ve tüketici şikâyetlerine göre satıştan kaçınma vakaları en çok rekabetin yoğun olduğu beş ana sektörde yaşanıyor:

Mobilya: Showroom'larda sergilenen indirimli ürünler için 'sadece teşhir', 'üretimi bitti' denilerek müşteri hazır stoktaki pahalı modellere yönlendiriliyor. Üzerinde açıkça 'satılık değildir' ibaresi bulunmayan teşhir ürünlerinin satılması yasal zorunluluk taşıyor.

Elektronik: Kampanyalı telefon, televizyon ve beyaz eşyalarda 'stok ilk dakikada bitti' gerekçesi öne sürülüyor. Stok sınırı ve kampanya şartları önceden şeffaf şekilde duyurulmadığı sürece bu durum ihlal sayılıyor.

Otomotiv: Reklamı yapılan uygun fiyatlı giriş versiyonu araçların bayide 'satıldığı' iddia edilerek müşteriler üst donanım paketlerine yönlendiriliyor. Bu durum aldatıcı ticari uygulama kapsamında değerlendiriliyor.

Giyim: Vitrindeki indirimli ürünler kasada veya mağaza içinde 'son üründü satıldı' gerekçesiyle sunulmuyor. Etiket ile kasa arasındaki fiyat farklarında ise tüketicinin lehine olan etiket fiyatı geçerliliğini koruyor.

Emlak: İnternet ilanlarında piyasa altı fiyatlarla yayınlanan 'olta ilanlar' ile müşteri çekilip, arandığında 'daire kiralandı/satıldı' denilerek daha yüksek fiyatlı portföyler sunuluyor.

İHA